ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਣਵਿਹਾਰਕਤਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ?
ਹੰਡਿਆਇਆ, 03ਜੂਨ(ਰਾਕੇਸ਼ ਜੇਠੀ)- ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਹਾਰ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿਹਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਪਸ਼ੂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਦਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਿਲਾਸਤਾ ਦੀ ਲਗਭਗ ਹਰ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਅਣਵਿਹਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਗ੍ਰਾਫ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਮੀਰੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਹਰ ਯੁੱਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਅਮੀਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾਪਣ, ਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਸਨੇਹ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਗੱਡੀਆਂ, ਬੰਗਲੇ, ਬੈਂਕ ਬੈਲੈਂਸ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ। ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਦਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਹਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲ-ਪੋਸ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੀਤੇਗਾ। ਪਰ ਅੱਜ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਖ਼ਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਅਣਵਿਹਾਰਕਤਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਅਨੇਕਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪੇਖਿਤ ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬੁੱਢੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਘਟਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬੋਝ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। “ਅਸੀਂ ਦੋ, ਸਾਡੇ ਦੋ” ਦੀ ਸੋਚ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਮਾਹਟ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਲਾਸਤਾ ਦੀ ਹਰ ਵਸਤੂ ਤਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾ ਰਹੇ। “ਵਸੁਧੈਵ ਕੁਟੁੰਬਕਮ” ਅਤੇ “ਅਤਿਥੀ ਦੇਵੋ ਭਵ” ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਛੱਤ ਹੇਠ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਇੱਕ ਹੀ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਬਜ਼ੁਰਗ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ, ਸੰਸਕਾਰ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਘਰ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਅੱਜ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਆਪਣਾਪਣ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ, ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਆਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਅੱਜ ਕਈ ਬੱਚੇ ਵਿਲਾਸਤਾ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਲ-ਵੱਧ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਘਰ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨੀ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਉਹੀ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਅਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਪੂਰਵਕ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇਗੀ। ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ।
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਘਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਖਮਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਿਹਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਵਲ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰਭਾਗਵਸ਼ ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਤਾਂ ਦਿਵਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰ, ਧੀਰਜ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬੇਅੰਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਗੱਡੀਆਂ, ਬੰਗਲੇ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਬੈਲੈਂਸ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮਿਕਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੈਸਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੁੱਖ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਹਾਰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
About The Author
